Ismail KIRTILLI

Web sitesi sahipleri genelde “erişebilirlik” sorununu, sitenin iki ayrı versiyonunu yaparak aşmaya çalışırlar. Standart versiyonda zor renkler, imajlar, sesler, karmaşık mizanpaj, Java Script, Flash ve standartlara uygun olmayan bir çok tasarım elemanı kullanılır. Alternatif olarak hazırlanmış “metin versiyon”da ise bütün bunların dışında düz bir metin ve link bulunur.

Oysa insanlar aynı engellere sahip değiller. Örneğin, kısmî görme problemi olan kişiler, seçenekleri, önemli kısımları daha kolay görebilmeleri için renkli metinlere, ve grafiklere daha fazla ihtiyaç duyarlar. Grafikler, renkler ve mizanpaj kısmî görme boukluğu olan kişilerin sayfada aradıklarını daha kolay bulmalarına yardımcı olur, bu yüzden tekdüze, sadece metinden oluşan sayfalar onlar için kullanıması daha zor olabilir.

Yazı sitelerin “metin versiyon”, standart versiyon gibi ayrılmalarının, erişim sorunu yaşayan kullanıcılar için bir fayda getirmediğinden bahsetmiş. Mark Magennis’e göre, her kullanıcı grubunun farklı “erişebilirlik” ve “kulanışlılık” sorunları olduğundan, böyle bir ayrım, site sahibi için güncelleme gibi konularda ek yükten başka hiçbir işe yaramayacaktır.

Hatta, kullanıcı psiklojisi düşünüldüğünde belli erişim engelleri olan kişilerin, sitedeki farklı bir versiyon kullanmaya zorunlu bırakılmaları onlara ayrım hissi verebilir.

İşte bu yüzden Mark Magennis, “metin versiyon”un bu kullanıcıların ihtiyaçlarına cevap veremeyeceğini söylüyor. Çünkü insanların problemi aslında sitenin karmaşası yada tutarsızlığı olabilir, ve bu karmaşayı azaltmak onların erişim problemini ortadan kaldırmaya yetebilir. Yine, resimler ve animasyon onların daha kolay anlamasına yardımcı olabilir. Mouse’u bir kaza yada fiziksel engel yüzünden kullanamayan kullanıcılar, navigasyonu yada sitedeki çeşitli araçları kullanamda sorunlar yaşayabilirler. Ancak yine de klavyeyi kullanabildikleri sürece javascript ve flash’ın sağladığı görsel çekicilik ve fonksiyonlardan yaralanabilirler. Bazı kullanıclar ise, bazı scriptleri ve pluginleri doğru şekilde göstermeyen eski donanım, işletim sistemi, yada “browser”dan ötürü problemler yaşayabilirler. Ancak bu onları “metin versiyon”a mahkum etmemiz anlamına gelmez.

Metin versiyonlar gerçekten gerekli mi?
Web sitesi sahipleri genelde “erişebilirlik” sorununu, sitenin iki ayrı versiyonunu yaparak aşmaya çalışrlar. Standart versiyonda zor renkler, imajlar, sesler, karmaşık mizanpaj, Java Script, Flash ve standartlara uygun olmayan bir çok tasarım elemanı kullanılır. Alternatif olarak hazırlanmış “metin versiyon”da ise bütün bunların dışında düz bir metin ve link bulunur.

Bu, oldukça kolaycı bir yaklaşım tarzının ürünüdür, çünkü kullanıcıların farklı erişim derecelerinde, ve farklı engelleri olduğu gerçeğini göz ardı eder. Bu tasarımcıları standart versiyonda istediklerini yapmalarına, diğer versiyonda ise onu kullanamayacak bir grub için boşu boşuna bir yük altına girmelerine neden olur. Sonuç ise, genelde küçük kullanıcı grublarına hitap eden iki ayrı uç tasarım.

Yazarın, burada iki önemli tesbiti var:

• Sadece metinden oluşan versiyon bazı engelli kişiler için uygun olacaktır.
• Metin versiyon, engelli kullanıcılardan çoğunun ihtiyaçlarını karşılayamadığı için, bunlar normal versiyonu kullanacaklardır.

Örneğin, bir grub kullanıcı Java Script kullanıldığı için tasarıma kullanmayla ilgili problemler yaşarken, diğer grub yazı boyutunu okuyamamktan şikayet edebilir. Örnekler çoğaltılabilir.

iki ayrı versiyonu aynı anda devam ettirme.
Sadece metinden oluşan siteler başka sorunlarla da karşı karşıya kalıyor. İki ayrı versiyonu aynı anda aynı fonksiyonellik ve güncel içerikle devam ettirmek daha zor oluyor. Genelde daha küçük bir kullanıcı grubunun takip edeceği düşünüldüğünden, “metin versiyon”lar standart olandan daha az özellikler ve bölümler barındırıyor.

Tabii, bir de kullanıcıların algılaması var. Genelde belli engelleri olan insanlar hayatları boyunca dışlanmış, uca itimiş yada ayrıma mazruz kalmışlardır. “Metin versiyon” bunlar için değişik bir çeşidi de olabilir. Ne kadar güncel tutsanız, fonksiyonelliğini başarıyla sağlasanız bile, “metin versiyon”a mecbur bırakılmak onlar için bir bu tarz bir dışlanma hissine neden olabilir.

Sonuç.
Eğer bir metin versyonu bütün bu sorunların cevabı değilse, cevap nedir peki? Mark Magennis cevabın, standart versiyonu mümkün olduğunca herkes için erişilebilir yapmak olduğunu söylüyor. Bazı durumlar hariç, tasarım kalitesini ve fonksiyonelliği kaybetmeden, tüm kullanıclar için erişilebilir “tek bir site” yapmanın mümkün olduğunu düşünüyor. Ona göre önemli nokta, sunum ve etkileşim için bazı tasarım elemanlarını kullanmaktan kaçınmak yerine, bu tasarım elemanlarına güvenerek, onları doğru kullanmaktır.

Sadece metinden oluşan bir içerik sadece, içeriği daha erişilebilir yapmanın başka bir yolu olmadığı yada bazı tür erişim engelleri olan kişiler için bunun tek çözüm olduğu durumlarda kullanılmalıdır.